Günümüz Fıkıh Problemleri

• SINIF: 2 (Güz Dönemi Dersi)
• AKTS: 3 KREDİ
• KOD: İLH2002
• TOPLAM ÜNİTE: 10
• KATALOG İÇERİĞİ: Fıkıh ve İctihad, Fıkıhta Hükümlerin Değişmesi, İbadet Hayatı, Hilâli Tespit Şekli, Cem Etme Sebepleri , Kadınların Özel Hallerinde ibadetleri, Zekat, Eş Seçimi ve Velinin Rolü, Boşama Yetkisi ve Devri, Aynı Anda Gerçekleşen Üç Boşama, İstihale ve karışımi Yiyecek İçeceklerde Helallik, Alkollü içecekler ve Bağımlılık, Fıkıh açısından Tıbbî Uygulamalar, İslamî açıdan Eğlence, Spor ve Sanat, Ticari hayatta helaller ve haramlar, Vade farkı, Kaparo, Sigorta, Faizli İşlemleri Katılım Bankacılığı, Menkul Kıymetler, Gayrimüslümlerle İlişkiler.

VİZE (ARA SINAV) SORUMLULUK ÜNİTELERİ
Hafta 1: Günümüz Fıkıh Problemlerinin Çözümünde İlke ve Yöntemler
Hafta 2: İbadet Hayatı
Hafta 3: Aile Hayatı
Hafta 4: Gıda Maddeleri ve Bağımlılıklar
Hafta 5: Tıbbî Uygulamalar
Hafta 6: Ara Sınav Öncesi Genel Tekrar
Hafta 7: Ara Sınav

FİNAL (DÖNEM SONU SINAVI) SORUMLULUK ÜNİTELERİ
Hafta 8: Eğlence, Spor ve Sanat
Hafta 9: Ticarî Hayat
Hafta 10: Faiz, Kredi ve Finans İşlemleri
Hafta 11: Menkul Kıymetler
Hafta 12: Gayrimüslimlerle İlişkiler
Hafta 13: Final Öncesi Genel Tekrar
Hafta 14: Final Sınavı

1. Fıkhın Temel Kavramları ve Özellikleri
2. Fıkhın Esnekliği ve Değişimi

İslam dininin hükümleri, bütün zaman ve mekânlara hitap etmesi ve gayeci/bütüncül özellikte olması nedeniyle değişmeye elverişlidir. Bu hükümlerin, zamana, ortama ve şartlara göre farklı şekiller alabilme yeteneği, fıkhın esnek yapısını gösterir.

Fıkhî hükümlerdeki esnekliği sağlayan araçlar şunlardır:

• Detay hükümlerden çok, genel prensipler öngörmesi.
• Bazı alanlarda bilinçli boşluklar bırakması.
• Zaruret prensibinin kabul edilmesi.
• Hüküm çıkarmada kaynak ve metotların zenginliği.

Ancak temel esasların ayet ve hadislerle belirlenmesi, fıkhî hükümlerde esnekliği sağlayan bir unsur veya araç olarak görülmez.

Fıkhi hükümlerde değişmenin ilke olarak mümkün olduğu ("Ezmânın tağayyürü ile ahkâmın tağayyürü inkâr olunamaz") kabul edilir, ancak bu ilke Taabbûdî hükümlere (gerekçesi akılla kavranılamayan hükümler) uygulanmaz.

1. Hüküm Çeşitleri ve Fıkıh Alanları

Zahiriler fıkhî hükümler arasında taabbud-ta'lil ayrımını kabul etmeyen fıkıh mezhebidir.

1. Fıkhî Faaliyetler ve Problemler

• İçtihat (İctihad): Fakihin şerî-amelî bir meselenin hükmünü ilgili delillerden çıkarabilmek için olanca gayretini sarfetmesi faaliyetidir.
• Nevâzil (Kadâya Müstecedde/Mu'âsıra, Mesâil Mu'âsıra, Vakıat): Klasik fıkıh eserlerinde yeni ortaya çıkan fıkıh meseleleri için kullanılan kavramlardır. Fıkhü'l-menâzil bu terimlerden biri olarak kullanılmaz.
• Zahirü'r-Rivâye: Hanefi literatüründe kurucu imamların (Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Muhammed eş-Şeybanî) görüşlerini ihtiva eden ve güvenilir raviler tarafından tevatür ve şöhret yoluyla aktarılmış mezhep görüşlerine verilen addır.

1. İbadetler ve Mali Hükümler
2. Namaz Hükümleri

• Vakit Belirleme: Namaz vakitlerinin belirlenmesinde belirleyici özellikler; Gölge uzunluğu, Fecrin doğması, Güneşin batması ve Güneşin doğmasıdır. Fecrin batması ise belirleyici bir özellik değildir.
• Kutuplarda Namaz Vakti: Hakiki namaz vakitlerinin oluşmadığı yerlerde (uzun gündüz/gece yaşanan bölgeler) namaz vakitlerinin güneşin doğması ve batması dışındaki farklı yöntemlerle belirlenmesine Takdir yöntemi adı verilir. Bu yöntemi savunanlara göre vakit, namazla sorumlu olmanın gerçek sebebidir; sebep yoksa sorumluluk da düşer.

1. Namazların Cemi (Birleştirilmesi)

• Bütün fakihlerin namazların cemi konusunda ittifak ettiği durum Arafat ve Müzdelife'de kılınan namazlardır.
• Hastalık sebebiyle namazların cem edilmesinin alanını en geniş tutan mezhep Hanbelidir.

1. Zekât Hükümleri

• Zekâtın Şahıs Şartı (Hanefiler): Hanefilere göre, kurumlara zekât verilmemesinin temel gerekçesi, zekât verilenlerin hakiki şahıs olma zorunluluğudur. Zekât malının, zekât alanın mülkiyetine geçmesi gerekir.
• Ziynet Eşyaları (Hanefiler): Hanefilere göre, nisap miktarına ulaşmış altın ve gümüşten yapılan ziynet eşyalarından zekât verilmesi gerekir. Bu eşyalar, parasal değeri olan basılmış para hükmündedir.
  • Ziynet eşyalarının her durumda zekâta tabi olduğunu savunan mezhep Şafiilerdir.
• Sınai Servetler: Sınai servetlerin ve üretim araçlarının zekata tabi olmasının temel nedeni, hakikaten veya hükmen artma ve çoğalma (nema) özelliği taşımalarıdır. Bu araçlardan elde edilen gelirin brütünden % 5 veya netinden % 10 oranında zekat verilmesini savunanların temel dayanağı budur.

1. Hac Hükümleri

• Haccın Farzı Olan Tavaf: Haccın farzı olan tavaf Ziyaret Tavafı'dır. Diğer tavaf çeşitlerinden ayıran en temel özellik, haccın farzlarından biri olmasıdır.
• Farz Tavafta Temizlik (Hanefiler): Hanefilere göre farz olan tavaf esnasında hükmî kirlilikten temizlenmiş olmanın hükmü Vacip'tir.

III. Aile Hukuku

1. Nikâh ve Velayet

• Ailenin Temel Değeri: İslam'da aile anlayışının oturduğu temel değerlerden biri bireyselciliğin ön plana çıkarılması değildir.
• Nikâhın Duyurulması: Nikâhın duyurulmasını nikâh akdinin sıhhat şartı olarak gören mezhep Mâlikî'dir.
• Şahitliğin Fonksiyonu: Nikâh akdine en az iki kişinin tanıklık etmesi şartının en önemli fonksiyonu, evlilik akdinin açıklığını sağlamaktır.
• Resmi Tescil: Günümüzde iki şahidin yeterli görülmeyip ayrıca resmi tescilin istenmesi, hak ve sorumlulukların hukuk güvencesine kavuşturulmasıyla açıklanabilir.
• Velayet: Nikâh akdinde, Velinin velayet yetkisini kötüye kullanması durumunda, Maliki ve Şâfiilere göre veli velayet yetkisini kaybeder.
• Denklik: Evlenecek eşler arasında dinî, ekonomik ve sosyal konum bakımından denkliği ifade eden fıkıh terimi Kefaet'tir.

1. Boşanma ve İddet

• Muhâlea: Karının kocasına belli bir mali bedel teklifinde bulunması, kocasının da bunu kabul etmesiyle gerçekleşen ayrılık şekline Muhâlea denir.
  • Muhâlea, bid'î talak değildir.
• Tefvîzü't-Talâk: Kocanın, boşama salâhiyetini hanımına devredebilmesine Tefvîzü't-talâk denir.
• Bid'î Talak: Hz. Peygamber'in sünnetine uymayan boşama şekilleridir. Buna örnekler:
  • Aynı anda üç boşama.
  • Adet döneminde gerçekleşen boşama.
  • Cinsel ilişkinin yaşandığı temizlik döneminde boşama.
• Aynı Mecliste Üç Boşama: Günümüz fıkıh bilginlerinin çoğunluğuna göre aynı mecliste yapılan üç boşama tek boşama kabul edilir.
• Boşanmanın Hukuki Sonuçları: Boşanmanın hukuki sonuçlarından biri, boşanmayla birlikte çocukların babayla olan nesep bağının sona ermesi değildir.
• İddet: Evliliği sona eren kadının, başka birisiyle evlenebilmesi için beklemesi gereken süredir.
  • Doğru İddet Hükmü: Evliliği, kocasının ölümü sebebiyle sona eren kadın; hamile değilse dört ay on gün iddet bekler.
  • İddet Beklenmeyen Durum: Eşiyle fiilî evlilik hayatı yaşamadan boşanan kadın iddet beklemez.
  • Yanlış İfade: İddetin gaye ve hikmetlerinden biri, kadının özgürlüğü bir kez olsun tatmasını sağlamak değildir.

1. Yiyecekler, İçecekler ve Tüketim
2. Helal-Haram İlkeleri

• Eşyada Asıl Olan: Bir gıda maddesinin dinî-fıkhî hükmü hususunda tereddüde düşüldüğünde, ilke veya ayrıntı düzeyinde yasaklayıcı bir delil bulunmadığı sürece onun helal olduğu kabul edilir. Bu ilke: Eşyada asıl olan ibâhadır.
• Taabbudîlik: "Haramlarda asıl olan taabbudiliktir" ilkesi, temel karakteri itibariyle haramların, Allah'a gönülden bağlılığı sınama amacı güttüğünü ifade eder.
• Zararı Kesin Olan: Dini açıdan zararı kesin olan yiyecek ve içeceklerin hükmü Haram'dır.

1. Özel Haramlar (Domuz ve İçki)

• Domuz (Li Aynihi Haram): Domuzun özü ve mahiyeti itibariyle kötülük ve zarar içermesi sebebiyle necis ve haramdır.
  • Domuz ürünleri ile ilgili yanlış ifade: Evcil domuzun yağı gıda olarak tüketilebilir.
• İçki (İskâr İlleti): Bir içeceğe haram hükmünün verilmesine sebep olan temel özellik, çok miktarda tüketildiği zaman sarhoşluk meydana getirmesi (iskâr özelliği) yani haram olmasının illeti iskâr özelliğidir.
• Ebu Hanife'ye Göre Hamr: Hamr kelimesi, Ebu Hanife'ye göre yaş üzümden elde edilen içkiyi ifade eder ve özü itibariyle (li aynihî) haramdır. Yaş üzüm dışında başka hammaddelerden elde edilen içkiler ise, sarhoşluk meydana getiriyorsa haramdır.

1. Helal Kesim ve İstihâle

• Helal Kesim Şartları (Hanefiler): Hanefi mezhebine göre, hayvanı kesen kimsenin Allah'ın adını anmayı unutarak terk etmesi durumunda hayvanın eti helaldir.
• Helal Kesim (Genel): İlahi bir dine mensup olmayanın (ateist, müşrik vb.) Allah adına kestiği hayvan eti yenilmez. Zahirilere göre Allah'ın adının anılması unutulmuşsa, o hayvanın eti haram olur.
• İstihâle: Hayvansal veya bitkisel bir ürünün şekil ve mahiyet değişikliğine uğramasına veya bir halden başka bir hale geçmesine İstihâle denir.
  • Yanlış İfade: İstihalenin hiçbir şekilde haramı helale dönüştürücü etkisi yoktur. (Çünkü kendiliğinden gerçekleşen istihale ittifakla haramı helal hale getirir).
• Meyte (Ölü Hayvan): Duvarın üstünde duran çekirge ölüsü, meyte grubuna girmez.

1. Tıbbi ve Biyoetik Sorunlar
2. Tedavi ve Haram Maddeler

• Genel Görüş: Hanefi ve Şafiilerin de bulunduğu İslam bilginlerinin çoğunluğu haramla tedaviyi şifa vereceği biliniyorsa/kesinleşmişse veya iyileşmenin kuvvetle muhtemel olduğu durumlarda caiz görürler.
• Caiz Görmeyen Mezhepler: Haram maddelerle tedaviyi ilke olarak caiz görmeyen mezheplerden biri Zahiriler'dir. Hanbeliler de ilke olarak caiz görmezler.
• Yanlış Gerekçe: Haramla tedavinin cevazını savunanların ileri süremeyeceği görüş: Hastalık hali haramları mubah kılan bir zaruret olarak kabul edilemez.

1. Organ Nakli

• Olumlu Bakanların Görüşü: İlke olarak organ nakline olumlu bakanların görüşlerini destekleyen ifade: Sorumlulukta herkesin hür iradesi esastır.
• Tereddüt Gerekçesi: Organ naklinin dini açıdan tereddütle karşılanmasına yol açan genel gerekçe: Ahirette haşir cismani olacaktır.
• Ölüden Organ Nakli Şartları (Gerekli Olmayanlar):
  • Ölüden yapılacak organ naklinin caiz olması için gereken şartlardan biri Organ naklinde bir zaruretin bulunması değildir (Zaruret, naklin yapılması için temel ilkedir, şartın kendisi değildir.)
  • Ölüden diriye yapılan organ naklinin caiz olması için gerekli şartlardan biri Organın bir ücret veya çıkar karşılığında verilmemiş olması değildir.

1. Otopsi ve Kürtaj

• Adli Otopsi: İslam bilginlerince adli otopsi hakkında verilen cevaz, Zaruret ilkesine dayanır.
• Bilimsel/Eğitim Amaçlı Otopsi: İslam bilginlerinin çoğunluğuna göre bilimsel ve eğitim amaçlı otopsi caiz değildir.
  • Otopsi ile ilgili yanlış ifade: Bilimsel ve eğitim amaçlı otopsi hiçbir İslam alimi tarafından caiz görülmemiştir (Bu ifade yanlıştır, çünkü çağdaş İslam bilginlerinin çoğunluğu belirli şartlarla otopsiye cevaz verir).
• Kürtaj: Çağdaş İslam bilginlerinin normal bir gebeliğin kürtajla sonlandırılması ile ilgili genel kanaati: 120. günden sonra caiz değildir. Dünya İslam Birliği Fıkıh Akademisi de anne karnında ciddi sakatlığı tespit edilen ceninle ilgili kararı Gebeliğin 120 gününe kadar alınabilir şeklindedir.

1. Tüp Bebek ve Ötenazi

• Caiz Görülen Tüp Bebek Yöntemleri: Çağdaş İslam bilginleri, kocanın spermi ile karısının yumurtasının kullanıldığı yöntemleri caiz görür:
  • Kocanın spermi ve karısının yumurtası alınarak dışarıda döllendirilmesi sonucu oluşan embriyonun karısının rahmine yerleştirilmesi.
  • Kocanın sperminin dondurularak daha sonra kendi karısının yumurtası ile döllendirilmesi.
• Ötenazi:
  • Aktif Ötenazi: Hastanın isteğiyle zehirli iğne enjekte etmek gibi, hastayı öldürmeye yönelik aktif eylemlerdir.
  • Pasif Ötenazi: Hastanın tedaviyi reddetmesi ve ölüme terk edilmek istemesidir.
  • İslam dininin ilke olarak ötenaziye karşı olmasının gerekçesi huzur içinde ölmenin insanlar için bir hak olması değildir.

1. Eğlence ve Sanat
2. Eğlence Hükümleri

• Meşru Eğlence: Hz. Peygamber (S.A.V) uygulamaları dikkate alındığında, boş vaktin zaman zaman eğlence ile geçirilmesini yasaklamamıştır.
• Eğlence Vesileleri: Hz. Peygamber dönemi eğlence vesilelerinden biri Savaş Zaferi'dir. Ramazan geceleri ise eğlence vesilelerinden biri değildir.
• Mescitte Eğlence: Hz. Peygamber'in (s.a.v) eğlenceler hakkında tutumu ile ilgili yanlış ifade: Mescitte eğlence düzenlenmesine engel olmuştur (Hz. Aişe'nin hadisinden, mescitteki eğlenceye müsaade ettiği anlaşılmaktadır).
• Müziğin Ölçütü: Müziğin meşru olup olmamasında doğru bir değerlendirme ölçütü vesile olduğu sonuca göre değerlendirmektir.
• Kumarın Yasaklanma Amacı: İslam'da kumar yasağının amaçlarından biri eğlenceyi yasaklamak değildir.
• Kumar Türleri: Kazanana ödül verilen yarışmalar, kumar türlerinden biri değildir.

1. Resim ve Heykel

• Ortak Görüş: İslam âlimlerinin resim ve heykel ile ilgili ortak görüşü: Kutsanan şeylerin resimlerini yapmak haramdır.
• İttifakla Yasak: Kutsal görülen canlıların resim ve heykelleri, ittifakla resim ve heykel yapımı yasağına girmektedir.

DİNLEMEK İÇİN TIKLAYINIZ

Videonun sağındaki 3 uzun çizgi üzerine tıklayınca bütün üniteler görünür.

Videonun sağındaki 3 uzun çizgi üzerine tıklayınca bütün üniteler görünür.